Kofeina w ciąży – na ile można sobie pozwolić?

Występowanie kofeiny w produktach spożywczych

            Kofeina jest jedną z najczęściej stosowanych substancji psychoaktywnych na świecie. Występuje naturalnie w kawie, herbacie, napojach typu „cola”, napojach energetyzujących oraz czekoladzie, jak również wykorzystywana jest do produkcji środków przeciwbólowych i niektórych preparatów wspomagających odchudzanie. Jej powszechne występowanie w produktach spożywczych sprawia, że jest większość kobiet w ciąży codziennie spożywa kofeinę. Kwestia przyjmowania kofeiny przez kobiety ciężarne jest obecnie szeroko dyskutowana, przez co istnieje wiele błędnych przekonań i mitów odnośnie spożycia tej substancji w czasie ciąży. Przyjrzyjmy się zatem faktom.

W jaki sposób kofeina dostaje się do organizmu dziecka

            Miejscem w organizmie, w którym zachodzi metabolizm kofeiny jest wątroba. Z powodu zmian hormonalnych w czasie ciąży dochodzi do zmniejszenia aktywności enzymów wątrobowych, które odpowiadają za rozpad tej używki w organizmie, przez co jest on 2-3 krotnie wydłużony. Należy pamiętać, że kofeina łatwo przenika przez barierę łożyska, osiągając we krwi i tkankach płodu poziom podobny do stężenia u matki. Dlatego też, z uwagi na narażenie płodu na długie działanie kofeiny, większość ekspertów zaleca nieprzekraczanie dawki 300 mg kofeiny dziennie.

Ile to jest to zalecane 300 mg

            Z racji bardzo zróżnicowanej zawartości kofeiny w poszczególnych produktach spożywczych, trudno jest z całą pewnością przeliczyć dopuszczalną ilość kofeiny na liczbę produktów w codziennej diecie. Zawartość kofeiny w kawie i herbacie zależy od wielu czynników, między innymi od gatunku kawy lub herbaty, sposobu przygotowania naparu, preferowanej mocy napoju oraz warunków uprawy roślin. Poniżej przedstawiamy tabelę z przeciętną zawartością kofeiny w najbardziej popularnych napojach. Łatwo więc można sobie przeliczyć na ile filiżanek/szklanek wybranego napoju można sobie pozwolić, aby nie przekroczyć zalecanej dawki.

Tab. 1. Zawartość kofeiny w wybranych napojach

Rodzaj napoju Ilość kofeiny [mg/100ml]
Kawa mielona 85
Kawa rozpuszczalna 50
Kakao 17
Herbata czarna 40
Herbata zielona 14
Herbata liściasta 8
Herbata w torebkach 40
Napój energetyzujący 30-55
Napój typu “cola” 10
Wpływ kofeiny na masę urodzeniową noworodków

            Niektóre badania wskazują, że ilość spożywanej kofeiny przez kobiety ciężarne może mieć wpływ na masę urodzeniową noworodków. Spożywanie ponad 200 mg kofeiny dziennie wiąże się ze zmniejszeniem masy ciała niemowlęcia o około 60-70 g, natomiast spożywanie ponad 300 mg skutkuje spadkiem masy ciała dziecka o około 100 g. Szacuje się, że każde dodatkowe 100 mg kofeiny spożywane regularnie podczas ciąży zmniejsza masę urodzeniową dziecka o 28 g, jednakże zależność ta jest obserwowana w przypadku dziennej konsumpcji kofeiny powyżej 600 mg. Niektórzy eksperci twierdzą, że wyniki badań w tym zakresie mogą zależeć od indywidualnych różnic w metabolizmie kofeiny u kobiet ciężarnych, niż od wielkości spożycia tej substancji.

Wpływ kofeiny na utrzymanie ciąży

            Kolejną dyskutowaną kwestią jest wpływ spożycia kofeiny na utrzymanie ciąży. Wiele badań wskazuje, że im większe spożycie kofeiny, tym wyższe ryzyko poronienia. Wzrost ryzyka obserwuje się już przy konsumpcji ponad 150-200 mg kofeiny dziennie. Natomiast przy spożyciu na poziomie 600 mg, ryzyko to wzrasta o 17%. Jednakże, podobnie jak w przypadku wpływu kofeiny na masę ciała dziecka, związek ten nie jest jednoznaczny, z uwagi że część badań nie potwierdza zwiększonego ryzyka poronienia.

Kofeina a wady rozwojowe u płodu

            Wydłużone działanie kofeiny w organizmie kobiety ciężarnej i traktowanie ją jako używkę, mogłoby skłonić do określenia związku między spożywaniem kofeiny przez kobiety ciężarne a częstością występowania wad rozwojowych u płodu. Jednakże, w tej kwestii literatura jest całkowicie zgodna- kofeina nie jest czynnikiem uszkadzającym płód i nie zwiększa ryzyka występowania jakichkolwiek wad rozwojowych.

            Kofeina nie stanowi dla organizmu niezbędnego składnika odżywczego. Dlatego też, w świetle współczesnych badań naukowych zaleca się racjonalne podejście kobiet ciężarnych do jej spożycia. Nie ma potrzeby całkowitej rezygnacji z kawy i herbaty. Jednak w czasie ciąży należy zwracać szczególną uwagę na ilość spożywanych produktów oraz moc przyrządzonego naparu.

 

 

 

Spis piśmiennictwa:

1.Bojarowicz H., Przygoda M., Kofeina. Część II. Kofeina a ciąża. Możliwość uzależnienia oraz toksyczność, Zastosowanie kofeiny w farmacji i kosmetologii. Problemy Higieny i Epidemiologii, 2012

2.Bracken M.B., Triche E.W., Belanger K., Hellenbrand K., Leaderer B.P., Association of maternal caffeine consumption with decrements in fetal growth. American Journal of Epidemiology, 2003

3.Wierzejska R., Wpływ spożycia kofeiny na przebieg ciąży i rozwój płodu, Perinatologia, Neonatologia i Ginekologia, 2012

4.Wiśniewska-Łowigus M., Drobik P., Zagrożenia związane ze spożywaniem kofeiny w ciąży, Pielęgniarstwo Polskie, 2013